Tôi mới mua quyển sách này hôm nay, quyển sách này thực ra là khá cũ rồi và nếu ai quan tâm chủ đề này thì có thể đọc thấy rải rác trên các forum, blog từ lâu rồi. Tôi nhớ là đã đọc một số đoạn (được chia sẻ trong một chủ đề liên quan nào đó) từ những năm 2000. Tất nhiên có thể dễ dàng download ở đâu đó, nhưng tôi vẫn thích mua sách giấy vì nội dung sách đầy ắp thông tin tham khảo rất có giá trị, và như tác giả có nói, là một chủ đề (liên quan tới chiến tranh Việt Nam) ít được viết. Đây là một công trình nghiên cứu công phu, không đọc thì sẽ không biết là Mỹ đã thiết kế một hệ thống viện trợ tinh vi đến thế nào, nói chung là lấy được một đồng dollar của Mỹ là không đơn giản như mấy từ "xin viện trợ" :D

Nhưng quyển sách cũng còn hai thứ tôi không thích, một là rất nhiều lỗi chính tả, tác giả lớn tuổi và ngày đó dùng máy tính chắc còn khó nên thông cảm được. Điểm thứ hai là có những lúc thái độ của tác giả có nhiều chỗ kiểu hả hê của "bên thắng cuộc" (cả trong quyển Kinh tế Miền Nam thời kỳ 1955-1975), là không cần thiết trong một quyển sách nghiên cứu, nhưng thôi tác giả thế hệ già nó thế :D

Một điều không hay nữa là quyển sách này như nói trên đã được viết từ lâu, theo thông tin tôi tìm hiểu thì sách xuất bản lần đầu năm 1991 bởi Viện Nghiên cứu Thị trường Giá cả chứ không phải sách mới viết gần đây. Có lẽ trong sách chỉ có một trang cuối cùng có ghi năm 1990 để có manh mối về nguồn gốc của nó. Rất tiếc là công ty phát hành sách Miền Trung lẫn NXB Tri Thức đều không có một thông tin giới thiệu nào cho rõ ràng.

Ban đầu tác giả có thể viết nhiều lỗi chính tả, chất lượng xuất bản năm 1991 có thể còn kém, nhưng nếu sau này in lại có lẽ ít nhất cũng nên sửa hết những lỗi nhỏ này, một điều mà họ đã không làm. Sách nào cũng có người biên tập, không hiểu họ biên tập gì (tôi từng nghe nói là giờ những thông tin xuất bản sách nhiều khi chỉ liệt kê cho có, chứ nội dung thế nào hoàn toàn dựa vào tác giả).

Cuối cùng là một quyển sách mỏng hơn 200 trang, in khổ nhỏ hơn bình thường với giá bìa 150.00đ là rất đắt, tôi để ý thấy là sách của các công ty phát hành nhỏ thường có giá bìa cao hơn hẳn. Tôi mua giá sale rẻ hơn nhiều, chứ giá bìa này thì tôi cũng không mua, tôi đâu có tự in được tiền :D

21 năm viện trợ Mỹ ở Việt Nam

Có thể bạn chưa biết điều này về LEGO, đặc biệt là LEGO Việt Nam 😁

Từ khi nhà máy LEGO ở VN còn chưa xây dựng xong tôi đã có ý định sẽ phải chạy qua đó nhìn ngắm một lần, nghiện nó khổ thế đấy 😅. Nhưng mà nhà máy thì ở xa, cũng không tiện đường đi đâu nên lừng khừng mãi chưa có động lực để đi, cho tới hôm qua Mùng 4 Tết thì thực hiện được giấc mơ, dù rằng nó rất khác với kế hoạch ban đầu.

Ai cũng biết nhà máy LEGO ở Bình Dương mà đâu để ý nó xa gần thế nào, mở Google Maps lên coi mới chóng mặt vì nó ở tận KCN VSIP III ở tuốt tận huyện Bắc Tân Uyên của tỉnh Bình Dương, tức là ở phía xa bên kia tính từ TPHCM. Khoảng cách thực tế là 50Km và đi mất khoảng 1,5 giờ 🥲

Ngày Tết nên chạy xe cũng nhẹ nhàng, VSIP to đẹp đường rộng thênh thang và sạch bóng đây rồi, chạy qua cổng là thấy ngay nhà máy LEGO ở khoảnh đất bên trái (vuông 4 mặt đường, mỗi cạnh khoảng 500m). Giữa trưa trời nắng chang chang, không một bóng người trừ mấy anh bảo vệ lấp ló ở các chốt 😎 Nhảy xuống xe đang sung sướng 😍 chuẩn bị quay phim chụp ảnh bõ công chạy lên tận nơi thì boong, một anh bảo vệ xuất hiện và cho biết là thăm quan thì thoải mái nhưng "cấm quay phim chụp ảnh". Tụt mood toàn tập 😭, tụt luôn cả vào lòng đất ý 😭. Anh ý còn nhắc là không được dừng xe, lúc đó mới để ý là đường nào cũng cắm biển cấm dừng đỗ xe (trong KCN nên không để ý, đường thì rộng cả 6 làn). Vậy là chỉ có thể chạy xe lòng vòng ngắm nghía thoải mái, và lý do bài này không có phim ảnh minh hoạ gì, và cũng là điều mà tất cả fan cuồng LEGO nên biết 😶‍🌫️

Cũng phải nói luôn là bảo vệ ở đây rất thân thiện và chuyên nghiệp, đầu tiên luôn chào hỏi lịch sự. Hỏi rõ thêm về quy định mới biết là "cấm quay phim chụp ảnh" là quy định của các KCN VSIP chứ không phải của LEGO, nói ngắn gọn là họ không muốn để hình ảnh public ra ngoài để tránh không may gặp các rắc rối về truyền thông. Hỏi thêm một số thông tin nữa nhưng thôi "nguyên tắc bí mật" không public được 😃, ai muốn biết thì đến tận nơi, dù sao cũng được thăm quan free mà. Đây cũng là lần đầu tiên vào một VSIP nên cũng không biết trước. Không hỏi nhưng cũng vẫn thắc mắc là nếu cấm sao họ không cắm biển cấm nhiều nơi, như trước cổng các công ty hoặc đầu đường? 🤔

Vậy là điểm đến đầu tiên ngày Mùng 4 Tết đã hỏng bét theo một cách hoàn toàn ngoài dự tính, thôi đành chịu, bye bye nhà máy LEGO để tiếp tục chạy tiếp lên Bình Phước 🤩

Đoạn video dưới quay ngoài đường nên không sao nhé, còn chưa đi tới cổng VSIP 🙂

Trong phần đầu tiên chúng ta đã tìm hiểu về Hot Wheels - thương hiệu xe mô hình nổi tiếng nhất thế giới, trong phần tiếp theo này chúng ta sẽ tìm hiểu về Matchbox. Có thể nhiều người không biết Matchbox còn ra đời trước cả Hot Wheels, từ năm 1953, nhưng do kinh doanh không thành công nên bị Mattel mua lại vào năm 1997 về cùng nhà với Hot Wheels. Tên gọi Matchbox bắt nguồn từ những xe mô hình ban đầu được bán trong những hộp nhỏ như hộp diêm.

App cho người chơi xe mô hình My Diecast Cars 🚗 🚌 🚒 Tải về từ App Store

Từ năm 1980 Matchbox bắt đầu làm xe đựng trong hộp nhựa và card giấy giống như Hot Wheels hiện nay, cũng như giới thiệu thêm các dòng xe mới như Matchbox Collectors. Ngoài các mẫu xe cá nhân thông dụng thì Matchbox cũng có nhiều mẫu xe khác như xe tải, xe công trình, xe cứu hoả... và làm cả các mẫu xe có tỷ lệ lớn hơn ngoài tỷ lệ 1:64 truyền thống.

1963 Honda T360

Việc phân loại sản phẩm của Matchbox không rõ ràng lắm, Hot Wheels làm việc này tốt nhất, cơ bản có thể xếp các mẫu xe của Matchbox theo ba dòng cơ bản, Moving Parts (có bộ phận chuyển động), và Matchbox Collectors. Một đặc điểm chung rõ nhất là tất cả xe đều gầm nhựa, chỉ một số ít bánh cao su. Hiện nay các sản phẩm Matchbox đều sản xuất ở Thái Lan.

Dòng cơ bản thường là loại card đơn giản và có kích thước giống như Hot Wheels, các mẫu card cũng có khác nhau chút ít và nhiều mẫu xe có thêm cả phiên bản (variant) hộp giấy (kích thước tương tự Tomica) ví dụ như mẫu xe 1963 Honda T360 này. Có thể nói thiết kế các mẫu xe cơ bản của Matchbox đẹp hơn Hot Wheels, nhưng cũng thiếu chi tiết ở đầu và đuôi xe như mấy chiếc 1948 Willys Jeep hay Ford Transit Connect Taxi này (nhân tiện, Matchbox làm rất nhiều xe taxi trong khi Hot Wheels hầu như không có).

1948 Willys Jeep và Ford Transit Connect Taxi

Một số mẫu xe cơ bản khác thì cũng có đủ chi tiết ở đầu và đuôi xe, rất đẹp là khác, ví dụ như các mẫu 1976 Honda CVCC hay Mercedes-Benz W123 Wagon này.

1976 Honda CVCC và Mercedes-Benz W123 Wagon

1976 Honda CVCC từ một bộ xe

1976 Honda CVCC từ một bộ xe

Dòng xe có chất lượng cao hơn dòng cơ bản là Moving Parts, khác biệt lớn nhất là mỗi chiếc xe này luôn có một bộ phận "chuyển động" như cửa, nắp máy, hay cửa sau, ví dụ như mẫu Toyota Land Cruiser FJ40 hay 2020 Porsche 911 Carrera 4S. Đầu và đuôi xe có đầy đủ chi tiết, bánh xe giống thật, có gương nhưng vẫn gầm nhựa và bánh nhựa. Dòng này tôi cũng có hai mẫu card khác nhau, kiểu card cũ hơi lạ và xe có khi cũng không có vẽ chi tiết đèn đóm, kiểu card mới đẹp hơn hẳn.

1950 Chevy Suburban với card Moving Parts kiểu cũ

2021 Ford Bronco và 2020 Porsche 911 Carrera 4S, card Moving Parts kiểu mới

Dòng xe cuối cùng là Matchbox Collectors là loại cao cấp nhất, dành cho người sưu tầm như tên gọi, có card lớn hơn giống như card Hot Wheels Premium (nhưng chất lượng không tốt bằng) và có thêm một hộp giấy để đựng xe sau khi đã mở card. Các mẫu xe thiết kế rất chi tiết và có bánh bằng cao su thật, điểm khác biệt lớn nhất và ít có nhất ở Matchbox, cũng thường có một bộ phận chuyển động được ví dụ như chiếc 2019 Ford Ranger. Các mẫu xe dòng này tương đối ít và giá cũng gần như Hot Wheels Premium khoảng hơn 200.000đ. Việt Nam là thị trường mới nên người chơi khá ít cũng như thị trường cho xe mô hình Matchbox hầu như không có.

2019 Ford Ranger

Một chi tiết cuối cùng là giống như người anh em Hot Wheels, Matchbox cũng làm xe của khắp các hãng trên thế giới mà không có ưu ái một nước hay khu vực nào như chúng ta sẽ thấy ở hai cái tên sẽ nói trong các phần tiếp theo.

Phần tiếp theo sẽ nói về Tomica :)

Dù trong thời đại AI ngày nay thì việc không biết một ngôn ngữ nào đó vẫn có những khó khăn nhất định, và đây là một ví dụ của tôi từ việc đọc quyển Lược sử Phát triển Dân quyền Nhật Bản. Nguyên do là ban đầu tôi chú ý đến quyển sách này một phần là cái tên của nó "dân quyền", nếu tên sách là Lược sử Phát triển Chính trị Nhật Bản thì có lẽ cảm giác sẽ khác hơn, chính trị thì rộng hơn mà.

Sao chú ý tới dân quyền (quyền công dân)? vì nó liên quan tới hệ thống luật pháp mà bắt đầu là xây dựng một bản hiến pháp mới trong trường hợp này. Nó cũng sẽ ít nhiều nhắc tới lịch sử ra đời Bộ luật Dân sự Nhật Bản (1898) là một quá trình dài tới 30 năm hết học hỏi từ người Pháp rồi lại học người Đức.

Lược sử Phát triển Dân quyền Nhật Bản

Nhưng sau khi đọc hết (dù không đọc kỹ) thì thấy nội dung ít đề cập tới hệ thống luật pháp hay làm hiến pháp (thường là quá trình sẽ có rất nhiều tranh cãi liên quan quyền của người dân). Hầu hết nội dung sách là nói về những biến động chính trị ở Nhật Bản, các đảng phái đấu đá nhau, cũng như hệ thống chính trị đã thay đổi thế nào bắt đầu từ năm đầu tiên thời Minh Trị. Chi tiết thú vị nhất có lẽ là chuyện người Nhật ban đầu tới nước Anh để học cách xây dựng một nhà nước hiến định xong mới vỡ lẽ là người Anh không có hiến pháp thành văn, việc tìm hiểu sẽ rất khó khăn 😅

Tôi nghĩ ngay đến cái tên sách vốn không hiếm khi được các nhà xuất bản dịch rất "thoáng", thoáng tới mức thành sáng tạo mới 😅 (bạn có thể tự mở vài quyển sách ra kiểm tra). Thử google theo tên tác giả Uehara Etsujiro thì thấy ông này cũng chỉ viết có đúng một quyển sách (bản English) là The Political Development of Japan, 1867–1909. Cái tên của quyển sách này có lẽ chính xác nhất với nội dung của quyển Lược sử Phát triển Dân quyền Nhật Bản tôi mới đọc, nhưng ngoại trừ cái tên thì các thông tin khác lại không ăn nhập gì, đáng chú ý là năm xuất bản 1910 và mục lục cũng rất khác.

Bản dịch từ tiếng Nhật, xuất bản năm 1916, Seikyusha, Tokyo

Trong khi đó bản dịch quyển Lược sử Phát triển Dân quyền Nhật Bản thì ghi rõ là dịch từ bản tiếng Nhật, xuất bản lần đầu năm 1916, và còn tham khảo thêm một bản tiếng Trung in năm 1926 và 1929. Thông tin cho thấy bản dịch này không liên quan gì tới bản English ở trên, và tên sách gốc là tiếng Nhật nên tôi cũng chịu không google thử được. Quả thật tôi chưa bao giờ gõ/typing tiếng Nhật và cả tiếng Trung, không biết sử dụng bàn phím thế nào luôn 😅 (chỉ có một lần được ông sếp người Hàn Quốc giải thích là tiếng Hàn cũng có bộ chữ cái đâu 26 chữ thôi, không phải hàng nghìn chữ như Trung hay Nhật). Nhưng vì Wiki cho thấy ông Uehara Etsujiro chỉ viết có một quyển sách trên, vậy có lẽ bản tiếng Nhật được dịch là một bản sửa đổi sau đó. Nếu thế thì tên của nó phải là Lược sử Phát triển Chính trị Nhật Bản mới sát nghĩa.

Một chi tiết nhỏ nữa về bản dịch mà tôi cho là không cần thiết, đó là dịch giả luôn phiên âm tên riêng ra một tên thuần Việt nhưng vô nghĩa (hình như là Quan thoại, theo lối phiên dịch từ xưa?). Ví dụ Yamauchi Yodo [Sơn Nội Dung Đường], dù rằng có thể không hiểu Yamauchi là gì, có nghĩa gì trong tiếng Nhật hay không nhưng chắc nói và nhớ nó dễ hơn là nói "cái ông Sơn Nội Dung Đường" (đọc lên thôi đã thấy sao sao, ông này sơn đường à? 🤡).

Vậy là hôm nay đã hết 04 ngày nghỉ cũng là kết thúc tuần đầu tiên (ngắn) và khởi dầu một năm mới (dài). Ngay ngày năm mới đầu tiên đã nhận được hai quyển sách Phương pháp Nghiên cứu Luật học và Đại cương Pháp luật & Quản trị Rủi to Pháp lý mua hôm trước trên Shopee, chính xác là thấy ghi phải 10/01 mới giao sách nhưng thế nào năm mới nhận sớm luôn 🤩

Mấy ngày nghỉ đọc tờ Tuổi Trẻ Cuối Tuần (TTCT) cuối cùng có một bài về nông nghiệp rất dài có tên là "Ngộ nhận, Vỡ lẽ và Chuyển hoá" (chưa thấy bài online), chính xác là về xu hướng "bỏ phố về rừng" hình như ồn ào 5-7 năm trước gì đó. Nhờ đọc bài này mới biết quyển "Cuộc Cách mạng một Cọng rơm" do chính tổ chức của tác giả dịch từ nguyên bản tiếng Nhật. Sách chỉ hơn trăm trang và về chủ đề làm nông nghiệp thuận tự nhiên, tôi thì một "tấc đất cắm dùi" không có nhưng cũng hay thích làm nông dân ảo nên có tò mò. Sách đã dừng xuất bản nhưng bản ebook được phát hành miễn phí.

Cuộc Cách mạng một Cọng rơm (bản gốc)

Nhắc đến TTCT, không biết vì lý do gì mà tờ báo tuần đáng đọc nhất còn lại giờ phải dừng phát hành hàng tuần để chuyển thành Tuổi Trẻ Cuối Tháng. Vì lẽ đó sáng Thứ sáu tuần trước tôi phải chạy đi mua ngay một tờ cho chắc ăn giữ làm kỷ niệm, chứ lỡ mua chậm mà hết thì toi 😅. Được biết tạp chí Tia Sáng cũng ngừng phát hành bản giấy (từ năm nay chỉ còn bản online)), Chủ nhật trước tôi bỏ công chạy qua Lê Văn Sỹ thấy ghi là điểm phát hành báo trong TPHCM chỉ cốt để mua một tờ làm kỷ niệm, đến nơi thì không có vì họ mới dừng hợp tác từ tháng 10 (nhưng thông tin trên báo chưa cập nhật). Làm ăn công nhận chán, thôi bỏ luôn.

Số báo tuần cuối cùng của Tuổi Trẻ Cuối Tuần